«Ο εγκέφαλός σου ακούει κάθε μπουκιά»
Έχεις ακούσει ποτέ τη φράση «ο εγκέφαλός σου ακούει κάθε μπουκιά»;
Παρότι ακούγεται μεταφορική, η σύγχρονη επιστήμη φαίνεται να επιβεβαιώνει πως το φαγητό που καταναλώνουμε επηρεάζει πολύ περισσότερα από το σωματικό μας βάρος ή τα επίπεδα ενέργειας. Η διατροφή φαίνεται να αλληλεπιδρά άμεσα με τη λειτουργία του εγκεφάλου, τη διάθεση, τη συμπεριφορά και συνολικά την ψυχική μας υγεία.
Τα Υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα
Στις μέρες μας, τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα αποτελούν ολοένα και μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής διατροφής. Υπολογίζεται ότι στους ενήλικες αντιστοιχούν περίπου στο 38% της συνολικής ενεργειακής πρόσληψης, ένα ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό αν αναλογιστούμε τη χαμηλή διατροφική τους ποιότητα. Πρόκειται για τρόφιμα που συνήθως περιέχουν μεγάλες ποσότητες ζάχαρης, αλατιού, εξευγενισμένων λιπαρών, πρόσθετων ουσιών και συστατικών που έχουν υποστεί έντονη βιομηχανική επεξεργασία.
Τα τελευταία χρόνια, ολοένα και περισσότερες μελέτες προσπαθούν να διερευνήσουν τη σχέση ανάμεσα στα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα και την ψυχική υγεία. Πολύ πρόσφατες ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις έχουν συσχετίσει την αυξημένη κατανάλωσή τους με απορρύθμιση του μεταβολισμού των λιπιδίων αλλά και με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καταστάσεων όπως η κατάθλιψη, το άγχος, οι διατροφικές διαταραχές, ο εθισμός στο φαγητό, η ΔΕΠΥ, αλλά και διαταραχές στο φάσμα του αυτισμού.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι σε αρκετές από αυτές τις διαταραχές η σχέση φαίνεται να είναι δοσοεξαρτώμενη. Αυτό σημαίνει πως όσο μεγαλύτερη είναι η κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων, τόσο αυξάνεται και ο κίνδυνος εμφάνισης ή επιδείνωσης αυτών των καταστάσεων. Αντίθετα, διατροφικά πρότυπα που βασίζονται κυρίως σε ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα —όπως φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ξηρούς καρπούς, ψάρια και ποιοτικές πηγές πρωτεΐνης— φαίνεται να σχετίζονται με πιο προστατευτική δράση για την ψυχική και νευρολογική υγεία.
Οι μηχανισμοί πίσω από αυτή τη σχέση είναι πολύπλοκοι και πολυπαραγοντικοί. Η φλεγμονή χαμηλού βαθμού, οι διαταραχές στο εντερικό μικροβίωμα, οι απότομες διακυμάνσεις του σακχάρου, αλλά και η επίδραση ορισμένων συστατικών στα κυκλώματα ανταμοιβής του εγκεφάλου φαίνεται να παίζουν σημαντικό ρόλο. Με άλλα λόγια, το φαγητό δεν λειτουργεί απλώς ως «καύσιμο», αλλά και ως βιολογικό σήμα που επηρεάζει τη λειτουργία του εγκεφάλου.
Το φαγητό δεν είναι απλώς μία ουδέτερη πληροφορία για τον εγκέφαλο
Το σημαντικό συμπέρασμα είναι πως ο βαθμός επεξεργασίας ενός τροφίμου ίσως έχει μεγαλύτερη σημασία απ’ όσο πιστεύαμε μέχρι σήμερα. Πέρα από τις θερμίδες και τα θρεπτικά συστατικά, η ίδια η δομή και η επεξεργασία του φαγητού φαίνεται να επηρεάζει τον οργανισμό και τον εγκέφαλο με τρόπους που ακόμα μελετώνται. Ίσως τελικά κάθε μπουκιά να μεταφέρει πολύ περισσότερες πληροφορίες στο σώμα και στον εγκέφαλό μας απ’ όσες φανταζόμαστε.
